Over hoe theater je lijf kan leren wat je hoofd al lang weet over grenzen.

Zaterdag 24 oktober, het Maanhuis in Koedijk. Een groep van 4 prachtige vrouwen. Een grote lichte ruimte. En de vraag:

Hoe voelt een grens eigenlijk, als je hem niet alleen denkt maar ook ervaart?

Dat was de kern van de eerste workshop Voelen waar je grens ligt. Een ochtend die niet vol zit met theorieën over grenzen, maar waar je daadwerkelijk in kon stappen via je lichaam, beweging en elementen uit het theater.

Eerst: inchecken

We begonnen met bewegen door de ruimte. Neutraal, versnellen en vertragen en daarna met een opdracht: loop alsof je boos bent. Echt boos. Laat het door je lijf gaan, niet alleen door je gedachten. Daarna: bang. Verdrietig. Blij.

Wat er dan gebeurt is interessant. Sommigen beginnen te merken dat ze de ene emotie makkelijker in hun lijf toelaten dan de andere. Dat boos lopen misschien ongemakkelijk voelt. Dat blij zijn in het bijzijn van anderen iets vraagt. Dat bang zijn eigenlijk best vertrouwd aanvoelt.

‘Eigenlijk check ik niet zo vaak in met mijn lichaam, of waar ik iets voel.’

Dit zei een van de deelnemers na deze oefening. Ze zei het bijna verrast, alsof het een ontdekking was. En dat was het ook. Want dat is precies wat er bij veel vrouwen gebeurt: ze leven grotendeels vanuit het hoofd. Ze redeneren, plannen, passen aan. En het lichaam, dat staat op de achtergrond.

Twee keer dezelfde situatie

Ik vroeg de deelnemers een situatie te bedenken die ze herkennen: een moment waarop het heel moeilijk is een grens te stellen. Een collega die wil dat je langer doorwerkt. Een vriendin die vraagt of je op haar kinderen wil passen ( voor de zoveelste keer) Een familielid dat ervan uitgaat dat je altijd beschikbaar bent. Er zijn altijd wel situaties in ons leven waar we nee voelen maar ja zeggen.

Eerste scène: reageer zoals je altijd doet. Niet zoals je zou willen reageren, maar zoals het werkelijk gaat. En terwijl je dat speelt, let je ook op je lichaam. Waar voel je de moeite? Wat trekt samen? Wat houdt in?

Tweede scène: je speelt een rol. Jij bent een acteur, en je acteur zegt nee. Zonder uitleg. Zonder verantwoording. Zonder zoeken naar een oplossing die het voor de ander ook nog draaglijk maakt.

Speel het geloofwaardig. Zodat het publiek het wel moet geloven.

En dit is waar het interessant werd. Want die toevoeging, dat het een rol is, dat je het speelt, gaf iets vrij. Plotseling was het niet meer jij die nee zei. Het was een personage. En personages hoeven zich niet schuldig te voelen.

Sommige deelnemers vonden dit ook als rol nog lastig. De gewoonten in het lichaam zijn diep. Maar ze konden het wel iets meer. En degene tegenover hen merkte het ook: die grens was helderder. Niet agressief, niet verontschuldigend. Gewoon aanwezig.

Het schuldgevoel is niet de boosdoener,

het is juist hét werk

Veel vrouwen denken dat ze een grens kunnen stellen zodra ze geen schuldgevoel meer voelen. Dat het schuldgevoel eerst weg moet, en dat je daarna pas ruimte kunt innemen of ja kunt zeggen tegen jezelf. Maar dat is precies de verkeerde volgorde.

Schuldgevoel is niet de reden waarom je geen grens kunt stellen.

Het is wat er komt als je hem wél stelt.

Het gaat er niet om dat het schuldgevoel verdwijnt. Het gaat erom dat je je lijf traint in de wetenschap dat het ook veilig is als het er toch is. Dat angst, verdriet of schuld mogen opkomen, en dat jij daar niet aan hoeft te bezwijken. De loyaliteit, het gevoel iemand teleur te stellen, dat blijft. Dat is aan jou om te verdragen en niet om op te lossen. En dat die ander misschien daadwerkelijk teleurgesteld of boos is, is aan diegene om de verantwoordelijkheid voor te nemen.

Dat is precies waar lichaamsgerichte oefeningen bij helpen: het systeem laten ervaren dat het overleeft. Dat de grens gesteld is, dat de ander het niet prettig vindt, dat jij daar verdriet of schuld bij voelt, en dat je er de volgende ochtend nog steeds bent.

Waarom theater werkt

Theater geeft toestemming. Het frame van ‘ik speel een rol’ haalt de directe druk weg. Je hoeft niet meteen te veranderen als persoon. Je hoeft alleen maar geloofwaardig te zijn als acteur.

Maar wat er dan gebeurt, is dat het lichaam de ervaring alsnog registreert. Het maakt niet uit of je het ‘echt’ doet of speelt: de sensaties zijn hetzelfde. De hartslag, de adem, de spanning in je keel of je buik. En die sensaties zijn leermateriaal.

Je oefent niet alleen met gedrag. Je oefent met hoe het voelt om jezelf ruimte te geven. En dat gaat via het lijf, niet via het hoofd.

Een volgende keer